Koniec ery drwala? Harwestery kontra pilarze
Jeszcze kilkanaście lat temu polski las kojarzył się niemal wyłącznie z dźwiękiem pilarek spalinowych i ciężką fizyczną pracą pilarzy. Dziś coraz częściej dominują tam nowoczesne maszyny wielooperacyjne które w krótkim czasie potrafią zamienić całe drzewo w precyzyjnie przygotowany surowiec. Zmiana ta nie dotyczy wyłącznie technologii lecz całego modelu pracy w leśnictwie. Mechanizacja pozyskania drewna wpływa na wydajność koszty bezpieczeństwo oraz przyszłość zawodu drwala. W tym artykule analizujemy faktyczne dane i odpowiadamy na pytanie czy pilarz rzeczywiście staje się profesją niszową.
Od pracy ręcznej do maszyn leśnych, nowa era pozyskania drewna
Historia wycinki drzew w Polsce to proces stopniowej optymalizacji. Przez wieki podstawą była praca ręczna wymagająca ogromnego wysiłku i doświadczenia. Upowszechnienie pilarek spalinowych w drugiej połowie dwudziestego wieku znacząco zwiększyło tempo pozyskania drewna jednak nie wyeliminowało zagrożeń ani dużego obciążenia fizycznego.
Prawdziwym przełomem okazało się wdrożenie harwesterów czyli maszyn zdolnych do ścinki okrzesywania oraz manipulacji drewna w jednym cyklu roboczym. Po wejściu Polski do Unii Europejskiej i zmianach w organizacji Zakładów Usług Leśnych nastąpił gwałtowny wzrost ich wykorzystania. Operatorzy harwesterów pracują dziś w komfortowych kabinach a precyzja sterowania pozwala na maksymalne wykorzystanie surowca drzewnego.
Wydajność ścinki drewna czyli harwester kontra pilarz
Porównanie wydajności pracy człowieka i maszyny najlepiej oddają liczby. W leśnictwie kluczowym wskaźnikiem jest ilość metrów sześciennych drewna pozyskanego w ciągu godziny. Doświadczony pilarz pracujący w sprzyjających warunkach jest w stanie uzyskać od około jednego do czterech metrów sześciennych na godzinę. Wartość ta zależy od gatunku drzew ukształtowania terenu oraz zmęczenia fizycznego.
Nowoczesny harwester w analogicznych warunkach osiąga wydajność kilkunastu a nawet kilkudziesięciu metrów sześciennych na godzinę. Oznacza to że jedna maszyna może zastąpić pracę kilku a czasem kilkunastu pilarzy. Dodatkowym atutem jest możliwość pracy zmianowej bez spadku jakości i tempa. Harwester wykonuje wszystkie operacje w jednym cyklu roboczym co skraca czas pozyskania i ogranicza straty materiałowe. Dla Zakładów Usług Leśnych przekłada się to bezpośrednio na niższy koszt jednostkowy pozyskania drewna.
Bezpieczeństwo pracy to kluczowy argument za mechanizacją
Pozyskanie ręczne drewna od lat znajduje się wśród najbardziej niebezpiecznych zawodów. Pilarz jest bezpośrednio narażony na upadające drzewa gałęzie odbicia pilarki oraz nieprzewidywalne naprężenia w drewnie. Wypadki często kończą się trwałym uszczerbkiem na zdrowiu a nawet śmiercią.
Zastosowanie harwesterów radykalnie zmienia ten obraz. Operator pracuje w kabinie spełniającej rygorystyczne normy bezpieczeństwa która chroni przed uderzeniami i przewróceniem maszyny. Eliminacja bezpośredniego kontaktu z drzewem sprawia że ryzyko wypadków śmiertelnych spada do minimum. Choć koszt zakupu harwestera jest wysoki inwestycja ta zwraca się w postaci ciągłości pracy mniejszej absencji chorobowej oraz ochrony zdrowia pracowników.
Wpływ harwesterów na środowisko: leśne fakty i mity
Częstym argumentem przeciwko maszynom leśnym jest obawa o degradację gleby i runa leśnego. W praktyce wpływ harwestera zależy od technologii pracy oraz doświadczenia operatora. Nowoczesne maszyny poruszają się na szerokich kołach niskociśnieniowych które rozkładają masę na dużą powierzchnię. Dzięki temu nacisk jednostkowy na glebę bywa mniejszy niż w przypadku ruchu ciężkiego sprzętu tradycyjnego lub intensywnej pracy ręcznej. Na terenach podmokłych stosuje się dodatkowe zabezpieczenia takie jak gąsienice oraz warstwę gałęzi układaną na szlakach operacyjnych. W trzebieżach precyzyjna głowica pozwala na selektywną wycinkę bez uszkadzania drzew pozostających w drzewostanie co ma pozytywny wpływ na jego stabilność i jakość.
Przyszłość zawodu pilarza w dobie maszyn leśnych
Mimo dynamicznego rozwoju technologii pilarze nie znikną całkowicie z lasów. Istnieją obszary gdzie harwester nie ma zastosowania takie jak bardzo strome tereny górskie starodrzewy o dużych średnicach czy prace interwencyjne po wichurach. W takich sytuacjach doświadczenie i rzemiosło pilarza pozostają niezastąpione.
Zmienia się jednak charakter zawodu. Coraz częściej pilarz pełni rolę specjalisty od zadań trudnych a operator harwestera staje się kluczowym zawodem przyszłości w leśnictwie. Dla przemysłu drzewnego oznacza to większą powtarzalność wymiarów lepszą optymalizację kłód i mniejsze straty materiałowe.
Często zadawane pytania wśród naszej społeczności
Czy harwester może pracować w każdym lesie?
Nie harwestery mają ograniczenia związane z nachyleniem terenu i średnicą drzew dlatego w niektórych lokalizacjach praca ręczna pozostaje konieczna.
Ile drzew dziennie może wyciąć harwester?
W sprzyjających warunkach maszyna jest w stanie pozyskać i obrobić od kilkudziesięciu do nawet kilkuset drzew w ciągu jednej zmiany.
Czy drewno pozyskane maszynowo jest gorszej jakości?
Nie jakość drewna pozostaje taka sama a dzięki komputerowej optymalizacji cięcia często uzyskuje się lepszą dokładność wymiarową.
Dlaczego pilarze nadal pracują w lasach?
Ponieważ są niezbędni przy pracach specjalistycznych usuwaniu wiatrołomów oraz wycince drzew o nietypowych gabarytach.
Jakie kwalifikacje są potrzebne do obsługi harwestera?
Operator musi ukończyć specjalistyczne szkolenie oraz posiadać odpowiednie badania i uprawnienia do obsługi maszyn leśnych.
