Co jest lepsze, olej tungowy czy olej lniany?
Olej tungowy to jeden z najbardziej cenionych naturalnych impregnatów do drewna stosowanych zarówno w rzemiośle jak i w profesjonalnym stolarstwie. Jego historia sięga ponad 2500 lat, a wyjątkowe właściwości użytkowe sprawiają że mimo długiego czasu schnięcia jest uznawany za wyraźnie lepszy od oleju lnianego. Efektem jego stosowania jest niemal całkowita wodoodporność drewna połączona z trwałością i odpornością chemiczną. To właśnie dlatego przez wieki był wykorzystywany do ochrony kadłubów chińskich dżonek a dziś wraca do łask w nowoczesnych warsztatach stolarskich.
Historia oleju tungowego i jego znaczenie w tradycyjnym rzemiośle
Pochodzenie oleju tungowego jest nierozerwalnie związane z Chinami oraz drzewem Vernicia fordii. Już około 400 roku p.n.e. pojawiają się pierwsze wzmianki o wykorzystaniu oleju pozyskiwanego z orzechów tungowca. Największy rozwój produkcji nastąpił w okresie dynastii Song w latach 960 do 1279 kiedy olej tungowy stał się surowcem strategicznym. Chińscy szkutnicy odkryli że po wyschnięciu tworzy on twardą a jednocześnie elastyczną powłokę, odporną na działanie słonej wody. W przeciwieństwie do lakierów powłoka olejowa nie pęka i pracuje razem z drewnem zachowując jego naturalne właściwości. Z tego powodu olej tungowy był określany mianem chińskiego oleju drzewnego i stanowił ważny element handlu.
Proces schnięcia oleju tungowego i polimeryzacja oksydacyjna
Wielu użytkowników błędnie zakłada że olej tungowy schnie poprzez odparowanie. W rzeczywistości zachodzi proces zwany polimeryzacją oksydacyjną, w którym cząsteczki oleju reagują z tlenem zawartym w powietrzu. W wyniku tej reakcji powstają długie łańcuchy polimerowe odpowiedzialne za wyjątkową trwałość i odporność powłoki. To właśnie ten mechanizm sprawia że olej tungowy schnie długo ale oferuje parametry nieosiągalne dla innych olejów roślinnych.
Olej tungowy charakteryzuje się liczbą jodową 160 do 175, co świadczy o bardzo wysokiej zdolności do wysychania. Współczynnik załamania światła wynosi około 1,52, dzięki czemu drewno zyskuje wyraźną głębię i podkreślony rysunek słojów. Gęstość oleju to około 0,94 g na centymetr sześcienny. Kluczową rolę odgrywa obecność kwasu eleostearynowego posiadającego sprzężone wiązania podwójne, które umożliwiają wyjątkowo gęste sieciowanie. Efektem jest bariera niemal nieprzepuszczalna dla wody alkoholi oraz kwasów organicznych.
Olej tungowy, a olej lniany – różnice użytkowe i trwałość
Porównanie oleju tungowego z lnianym jasno pokazuje przewagę tego pierwszego w zastosowaniach wymagających maksymalnej ochrony drewna. Olej lniany nawet po wyschnięciu nie zapewnia pełnej wodoodporności i w wilgotnym środowisku może sprzyjać rozwojowi pleśni prowadząc do czernienia powierzchni. Olej tungowy po pełnym utwardzeniu jest całkowicie wodoodporny i nie pleśnieje, co czyni go idealnym do blatów kuchennych mebli łazienkowych i elementów zewnętrznych.
Istotna jest także stabilność kolorystyczna. Olej lniany z czasem wyraźnie żółknie i przyciemnia drewno. Czysty olej tungowy zachowuje złocisty odcień i nie powoduje drastycznych zmian barwy nawet na jasnych gatunkach takich jak jesion czy klon. Po zakończeniu polimeryzacji tworzy również twardszą i bardziej odporną mechanicznie powłokę przy zachowaniu elastyczności.
Jak prawidłowo nakładać olej tungowy? Praktyczne wskazówki.
Praca z olejem tungowym wymaga czasu i precyzji. Jego wysoka lepkość sprawia że pierwszą warstwę zaleca się rozcieńczyć przy użyciu naturalnej terpentyny balsamicznej lub rozpuszczalnika cytrusowego na bazie D limonenu. Proporcja jeden do jednego umożliwia głęboką penetrację drewna i skuteczne nasycenie porów. Kolejne warstwy aplikuje się w odstępach minimum 24 godzin a przy niższych temperaturach nawet 48 godzin.
Nadmiar oleju należy usunąć po około 30 minutach od nałożenia. Pozostawienie go na powierzchni prowadzi do lepkości i problemów z wysychaniem. Pełne utwardzenie następuje po około 3 do 4 tygodniach, dopiero wtedy powłoka osiąga maksymalną odporność chemiczną i mechaniczną. Jest to kompromis między czasem a jakością wykończenia.
Zastosowanie oleju tungowego w nowoczesnym stolarstwie
Dzięki swoim właściwościom olej tungowy doskonale sprawdza się tam gdzie liczy się trwałość i bezpieczeństwo. Jest szczególnie polecany do drewnianych blatów kuchennych, ponieważ czysty olej bez dodatków przyspieszających schnięcie jest bezpieczny w kontakcie z żywnością i spełnia normy FDA. Znajduje zastosowanie w renowacji antyków instrumentów muzycznych mis toczonych z drewna egzotycznego oraz w ekskluzywnych meblach ogrodowych. W każdym z tych przypadków zapewnia naturalny wygląd drewna bez efektu lakierowanej skorupy.
Często zadawane pytania wśród naszej społeczności
Który olej do drewna jest najlepszy?
Wybór zależy od przeznaczenia, jednak za najlepszy i najtrwalszy naturalny impregnat uznaje się olej tungowy, ponieważ w przeciwieństwie do oleju lnianego zapewnia pełną wodoodporność, nie pleśnieje i nie żółknie z upływem czasu.
Czym rozcieńczać olej tungowy?
Olej tungowy najlepiej rozcieńczać w proporcji 1:1 przy użyciu naturalnej terpentyny balsamicznej lub rozpuszczalnika cytrusowego na bazie D-limonenu, co pozwala na głębszą penetrację struktury drewna.
Do czego służy olej tungowy?
Olej tungowy służy do trwałej i naturalnej impregnacji drewna, zapewniając mu niemal całkowitą wodoodporność oraz ochronę przed czynnikami mechanicznymi i chemicznymi, dzięki czemu idealnie sprawdza się na blatach kuchennych, meblach ogrodowych, a nawet elementach łodzi.
Ile warstw oleju tungowego nakładać?
Zaleca się nałożenie od 3 do 5 warstw oleju tungowego, przy czym w przypadku powierzchni narażonych na intensywny kontakt z wodą, jak blaty kuchenne czy meble łazienkowe, warto zastosować nawet 6 lub więcej warstw dla uzyskania maksymalnej ochrony.
Jaki zapach ma olej tungowy?
Olej tungowy posiada charakterystyczny, dość intensywny i trwały zapach przypominający orzechy, świeżą gumę lub olej do smażenia, który stopniowo zanika wraz z postępującym procesem polimeryzacji drewna.
Kiedy nie wolno pić oleju lnianego?
Oleju lnianego nie wolno pić po przekroczeniu daty ważności lub gdy stał się gorzki i ma rybi zapach, co świadczy o jego utlenieniu (zjełczeniu) i obecności szkodliwych wolnych rodników, a także nie należy go spożywać przy ostrych stanach zapalnych trzustki, pęcherzyka żółciowego czy podczas przyjmowania leków przeciwzakrzepowych bez konsultacji z lekarzem
Czy olej tungowy jest bezpieczny w kontakcie z żywnością?
Tak w 100 procentach czysty olej tungowy bez dodatków po pełnym utwardzeniu jest nietoksyczny i bezpieczny dlatego może być stosowany na blatach kuchennych i deskach do krojenia.
Ile czasu schnie olej tungowy?
Powierzchniowo wysycha w ciągu 24 do 48 godzin natomiast pełna polimeryzacja trwa zazwyczaj od 2 do 4 tygodni w zależności od warunków otoczenia.
Czy olej tungowy zmienia kolor drewna?
Nadaje drewnu ciepły złocisty odcień i mocno podkreśla słoje jednocześnie żółknąc znacznie mniej niż olej lniany.
Czy można lakierować drewno wcześniej olejowane olejem tungowym?
Tak ale wyłącznie po zakończeniu pełnej polimeryzacji trwającej minimum 30 dni i po wykonaniu próby przyczepności.
