Dlaczego drewno w saunie nie parzy? Jakie drewno jest najczęściej wybierane do sauny?

Fizyka ciepła czyli dlaczego gęstość ma znaczenie

Zrozumienie zjawiska potocznie określanego jako zimne drewno wymaga spojrzenia na fizykę materiałów, a dokładniej na przewodnictwo cieplne oraz gęstość drewna. Choć drewno jest naturalnym izolatorem, w ekstremalnych warunkach sauny różnice pomiędzy poszczególnymi gatunkami stają się bardzo wyraźne. Oparzenie powstaje w momencie, gdy materiał przekazuje skórze energię cieplną szybciej, niż organizm jest w stanie ją odprowadzić poprzez krążenie krwi.

Gatunki o wysokiej gęstości, takie jak dąb czy buk, magazynują znaczną ilość ciepła w swojej strukturze. Kontakt ciała z tak rozgrzanym materiałem skutkuje gwałtownym transferem energii, który mózg interpretuje jako ból. Z kolei drewno o niskiej gęstości posiada luźniejszą budowę komórkową wypełnioną powietrzem. Powietrze działa jak doskonały izolator, dlatego lekkie drewno nagrzewa się wolniej i oddaje ciepło znacznie łagodniej. Z tego powodu szlachetne i twarde drewno liściaste, idealne na podłogi i schody, w saunie staje się materiałem problematycznym.

Fenomen afrykańskiego abachi

Triplochiton scleroxylon, znany powszechnie jako abachi lub samba, uznawany jest za wzorzec drewna saunowego i standard w realizacjach premium. Gatunek ten pochodzi z lasów deszczowych Afryki Zachodniej i wyróżnia się bardzo niską gęstością, która w stanie powietrzno suchym wynosi średnio 390 kg m3. Dla porównania popularny dąb osiąga około 700 kg m3.

Wyjątkowe właściwości abachi wynikają z jego budowy komórkowej. Drewno posiada długie otwarte włókna oraz wysoką porowatość, co sprawia, że nie akumuluje ciepła nawet przy temperaturze przekraczającej 90°C. Brak żywicy i sęków eliminuje ryzyko punktowych oparzeń, które są typowe dla wielu gatunków iglastych. W praktyce użytkowej abachi bardzo szybko przyjmuje temperaturę ludzkiego ciała, dzięki czemu kontakt z nim jest neutralny termicznie.

Testy redakcyjne potwierdzają, że nawet w klasycznej saunie fińskiej ławki wykonane z tego gatunku pozostają bezpieczne do siedzenia bez użycia ręcznika ochronnego. Dodatkową zaletą jest niska twardość wynosząca 43 MPa w skali Janki, co w innych zastosowaniach byłoby wadą, lecz w saunie przekłada się na miękkość i wysoki komfort użytkowania.

Cedr kanadyjski czerwony i jego naturalna odporność

Alternatywą dla egzotycznego abachi jest cedr kanadyjski czerwony, znany jako Western Red Cedar. Drewno to łączy niską gęstość na poziomie 350 do 390 kg m3 z wyjątkową odpornością biologiczną. Cedr zawiera tujaplicyny, czyli naturalne olejki eteryczne o działaniu grzybobójczym i bakteriobójczym, co czyni go materiałem szczególnie higienicznym w środowisku sauny.

Pod względem termicznym cedr zachowuje się bardzo podobnie do abachi. Współczynnik przewodzenia ciepła lambda wynosi około 0,11 W mK, co oznacza bardzo dobrą izolacyjność. Drewno nagrzewa się głównie powierzchniowo i nie oddaje ciepła gwałtownie. Różnicą zauważalną dla użytkownika jest bardziej wyrazisty rysunek słojów, który wpływa na estetykę wnętrza i nadaje saunie bardziej naturalny oraz przytulny charakter.

Ryzyko związane z sosną i świerkiem

Rodzime gatunki, takie jak sosna i świerk, są często wykorzystywane w budowie saun ekonomicznych, jednak ich właściwości fizyczne wymagają dużej ostrożności. Średnia gęstość sosny wynosi około 520 kg m3 i sama w sobie jest jeszcze akceptowalna, jednak problemem pozostaje niejednorodność struktury drewna.

W temperaturach przekraczających 70°C żywica obecna w pęcherzach smolnych zaczyna się upłynniać i wypływać na powierzchnię. Rozgrzana żywica ma wysoką pojemność cieplną i powoduje bolesne oraz trudne do zagojenia oparzenia. Dodatkowym zagrożeniem są sęki, które stanowią najtwardszą i najgęstszą część deski. Gęstość sęka sosnowego może przekraczać 850 kg m3, przez co nawet jeśli reszta elementu jest ciepła, sęk działa jak rozgrzany kamień.

Z tego względu w nowoczesnym budownictwie saunowym stosuje się sosnę bezsęczną lub drewno poddane obróbce termicznej. Proces termowania w temperaturach od 180 do 215°C powoduje odparowanie żywicy oraz krystalizację cukrów, co poprawia stabilność i zbliża właściwości sosny do parametrów cedru, choć nie eliminuje całkowicie problemu gęstości sęków, jeśli występują.

Zestawienie parametrów technicznych dla stolarzy

Dla projektantów i wykonawców saun kluczowe znaczenie mają twarde dane techniczne, które pozwalają prawidłowo dobrać grubość elementów oraz zaplanować konstrukcję. Poniższe zestawienie obrazuje różnice wpływające bezpośrednio na odbiór ciepła przez użytkownika.

Projektowanie stref dotyku w saunie

Znajomość właściwości fizycznych drewna determinuje jego zastosowanie w poszczególnych strefach kabiny. Elementy mające długotrwały i bezpośredni kontakt z ciałem muszą być wykonane z materiałów o najniższej gęstości i przewodnictwie cieplnym.

Ławy, oparcia oraz zagłówki powinny być bezwzględnie wykonane z abachi lub wysokiej klasy bezsęcznego cedru. Zastosowanie w tych miejscach sosny lub świerku prowadzi do obniżenia komfortu i zwiększa ryzyko poparzeń. Ściany oraz sufit, gdzie kontakt ze skórą jest sporadyczny, mogą być z powodzeniem wykończone świerkiem skandynawskim lub osiką. Takie rozwiązanie pozwala zoptymalizować koszty budowy sauny przy zachowaniu pełnego bezpieczeństwa termicznego w kluczowych strefach. Standardowa grubość listew na ławy wynosi 22 do 28 mm, co zapewnia odpowiednią sztywność oraz właściwą bezwładność cieplną.

Często zadawane pytania wśród naszej społeczności

Jak to możliwe, że sauna nie powoduje poparzeń?

Sauna nie powoduje poparzeń, ponieważ powietrze ma bardzo niską przewodność cieplną i wilgotność, co w połączeniu z izolacyjną warstwą potu na skórze pozwala organizmowi bezpiecznie tolerować wysoką temper

Czy drewno w saunie trzeba impregnować?

Czy termowanie sosny całkowicie usuwa problem wycieków żywicy?

Proces obróbki termicznej trwale usuwa żywicę i stabilizuje strukturę drewna, dzięki czemu materiał nie wydziela lepkich substancji nawet w wysokiej temperaturze.

Dlaczego abachi jest droższe od świerku?

Cena wynika z kosztów importu z Afryki, ograniczonej dostępności certyfikowanego surowca oraz unikalnych właściwości fizycznych, których nie oferują gatunki europejskie.

Jak pielęgnować drewno abachi w saunie?

Ze względu na wysoką porowatość zaleca się regularne stosowanie specjalistycznego oleju parafinowego, który ogranicza wnikanie potu i wilgoci w strukturę drewna.

Czy można łączyć różne gatunki drewna w jednej saunie?

Tak, łączenie gatunków jest rozwiązaniem zalecanym. Najczęściej stosuje się świerk lub osikę na ścianach oraz abachi albo cedr w strefach bezpośredniego kontaktu ze skórą.